WASHINGTON — Các thẩm phán của Tối cao Pháp viện Mỹ đã liên tục đặt câu hỏi sắc bén đối với luật sư đại diện chính quyền Tổng thống Trump trong phiên tranh luận ngày thứ Tư liên quan đến sắc lệnh về quyền công dân theo nơi sinh.
Dù chưa thể xác định rõ phán quyết cuối cùng, các thẩm phán do Đảng Cộng hòa bổ nhiệm cho thấy lập trường không hoàn toàn ủng hộ chính quyền. Đáng chú ý, Tổng thống Trump có mặt tại phòng xử, trở thành tổng thống đương nhiệm đầu tiên trong lịch sử Mỹ trực tiếp theo dõi một phiên tranh luận tại tòa.
Chánh án John Roberts đặt vấn đề ngay từ đầu về cách diễn giải cụm từ “thuộc thẩm quyền pháp lý của Mỹ” trong Tu chính án thứ 14 — nền tảng của chính sách quốc tịch theo nơi sinh hiện nay.
“Ông rõ ràng đặt nhiều trọng tâm vào cụm từ này. Nhưng các ví dụ ông đưa ra lại khá kỳ lạ,” ông Roberts nói với Tổng Biện lý John Sauer.
Tu chính án thứ 14 quy định rằng tất cả những người sinh ra hoặc nhập tịch tại Mỹ, và “thuộc thẩm quyền pháp lý của Mỹ”, đều là công dân.
Sắc lệnh hành pháp mà Tổng thống Trump ký ngày 20/01/2025 tìm cách chấm dứt quyền công dân tự động đối với con của người nhập cư bất hợp pháp và người cư trú tạm thời. Trước đó, ông cũng đã ký sắc lệnh lập lực lượng chống gian lận trong các chương trình phúc lợi để thắt chặt quản lý. Sắc lệnh về quốc tịch này đã bị các tòa cấp dưới chặn lại trước khi được đưa lên Tối cao Pháp viện.
Trong phiên tranh luận, Thẩm phán Brett Kavanaugh đặt câu hỏi vì sao tòa cần xét đến vấn đề hiến pháp khi vẫn có thể giải quyết dựa trên luật hiện hành, cụ thể là Đạo luật Quốc tịch năm 1940.
“Thông thường, chúng ta giải quyết dựa trên luật trước, thay vì đi thẳng vào vấn đề hiến pháp,” ông nói.
Ba thẩm phán do Đảng Dân chủ bổ nhiệm tỏ ra hoài nghi lập luận của chính quyền. Trong khi đó, sáu thẩm phán do Đảng Cộng hòa bổ nhiệm có quan điểm chia rẽ. Thẩm phán Samuel Alito và Clarence Thomas tỏ ra ủng hộ, nhưng những người còn lại liên tục chất vấn cả hai phía, gợi nhớ đến những lần chính quyền Tổng thống Trump phản ứng mạnh trước các chính sách nhập cư của các bang.
Chánh án Roberts cũng bày tỏ nghi ngờ về việc mở rộng các ngoại lệ rất hẹp — như con của nhà ngoại giao hoặc lực lượng xâm lược — thành áp dụng cho toàn bộ nhóm người nhập cư bất hợp pháp.
“Tôi không rõ làm sao ông có thể mở rộng từ những ví dụ rất nhỏ đó sang một nhóm lớn như vậy,” ông nói.
Một tiền lệ quan trọng được nhắc đến là vụ án năm 1898 United States v. Wong Kim Ark, trong đó tòa xác định người sinh tại Mỹ, dù là con của người nhập cư hợp pháp, vẫn được công nhận là công dân.
Tuy nhiên, phía chính quyền Tổng thống Trump lập luận rằng vụ án này không áp dụng cho người nhập cư bất hợp pháp, đồng thời cân nhắc yêu cầu thu thập thông tin quốc tịch để tăng cường kiểm soát.
Thẩm phán Neil Gorsuch đặt câu hỏi liệu tình trạng nhập cư bất hợp pháp có thực sự ảnh hưởng đến quyền công dân theo nơi sinh hay không, khi hệ thống luật nhập cư hiện nay đã khác xa so với cuối thế kỷ 19, nhất là trong bối cảnh Mỹ đang siết chặt chính sách visa đối với nhiều nhóm đối tượng.
Phán quyết của Tối cao Pháp viện dự kiến được đưa ra vào cuối tháng 6, trong một trong những vụ án quan trọng nhất của nhiệm kỳ này.
